Mogelijk gemaakt door:

Shatavari (Asparagus racemosus)

Shatavari (Asparagus racemosus) is een houtige klimplant uit de aspergefamilie (Asparagaceae) die voorkomt in India, Sri Lanka, delen van Azië en Australië. De knolvormige wortels van de plant worden traditioneel gebruikt binnen de Ayurvedische geneeskunde. In het Sanskriet betekent de naam ‘zij die honderd echtgenoten heeft’ en binnen de ayurveda heeft het kruid de bijnaam ‘Koningin der Kruiden’. De naam verwijst naar de reputatie van het kruid als vrouwentonicum. In de ayurveda geldt shatavari als rasayana, een verjongend middel dat kracht en veerkracht ondersteunt. Traditioneel wordt shatavari bij vrouwen in verschillende levensfasen ingezet, bijvoorbeeld bij een onregelmatige cyclus, rondom de vruchtbaarheid, na de bevalling ter ondersteuning van de melkproductie en het herstel, en tijdens de overgang. Daarnaast wordt het kruid van oudsher gebruikt bij maag- en darmklachten.

De werking wordt vooral toegeschreven aan steroïde saponinen (de shatavarinen I–IV) en sarsasapogenine. Daarnaast kan een gestandaardiseerd wortelextract ook flavonoïden zoals quercetine, rutine en kaempferol, alkaloïden (asparagamine A), polysachariden en slijmstoffen, sterolen en sporenelementen bevatten. Shatavari heeft een breed werkingsprofiel, met onder meer een adaptogene werking via de hypothalamus-hypofyse-bijnieras (HPA-as), en antioxidatieve, immunomodulerende en maagbeschermende eigenschappen.

De indicaties voor shatavari zijn gebaseerd op traditionele toepassing, preklinisch onderzoek en een snelgroeiend aantal klinische studies, waarvan de meeste van relatief korte duur en uitgevoerd met verschillende gestandaardiseerde extracten. Met name in de afgelopen twee jaar zijn er veel gerandomiseerde, dubbelblinde en placebogecontroleerde studies met shatavari gepubliceerd, waaronder meerdere met het gestandaardiseerde extract sri-81. Onderzoek strekt zich hoofdzakelijk uit van vrouwen in de reproductieve leeftijd tot en met postmenopauzale vrouwen.

Kwaliteitsaspecten

De wortel is traditioneel het meest gebruikte plantendeel. De klinische studies met shatavari zijn eveneens hoofdzakelijk met extracten uit wortel gedaan. Daarnaast is botanische identificatie belangrijk, omdat de wortels van verwante Asparagus-soorten een andere samenstelling kunnen hebben, terwijl gedroogde wortels op basis van hun uiterlijk moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn. Extracten worden doorgaans gestandaardiseerd op het totale gehalte aan shatavarinen. De samenstelling van shatavari-wortelextracten kan verschillen door het type extractiemiddel dat gebruikt is, zoals water en/of ethanol. In klinisch onderzoek zijn meestal extracten gebruikt die gestandaardiseerd zijn op meer dan tien procent shatavarinen. Verder zijn controles op zware metalen, pesticiden en microbiologische zuiverheid van belang. Een extract uit biologisch geteelde Asparagus racemosus kan meerwaarde bieden omdat de planten op een duurzame manier geteeld zijn zonder gebruik te maken van chemische gewasbeschermingsmiddelen.

Indicaties

Perimenopauzale en menopauzale klachten, waaronder opvliegers en nachtelijk zweten
Stemmingswisselingen, verminderde stressbestendigheid en slaapproblemen samenhangend met hormonale schommelingen
Onregelmatige menstruatiecyclus en verminderde vruchtbaarheid
Polyendocrien metabool ovariumsyndroom (PMOS) (voorheen PCOS): ovariële morfologie, cyclusregulatie, androgeenbalans en insulinegevoeligheid
Verminderd seksueel welzijn: libido, opwinding en vaginale droogheid
Verminderde spierkracht en vitaliteit na de menopauze
Trage maaglediging en andere maag- en darmklachten (traditioneel gebruik)

Contra-indicaties

Overgevoeligheid voor shatavari of voor andere planten uit de aspergefamilie, zoals ui, prei, knoflook en bieslook
Zwangerschap en lactatie: er zijn onvoldoende gegevens over de veiligheid
Terughoudendheid bij hormoongevoelige aandoeningen of gebruik van hormonale preparaten. De aanwezige steroïde saponinen kunnen mogelijk bijdragen aan fyto-oestrogeenachtige en hormoonmodulerende effecten. Shatavari wordt echter eerder beschouwd als adaptogeen kruid met milde hormoonmodulerende effecten dan als kruid met een directe oestrogeenachtige werking.

Gebruiksadviezen

(Peri)menopauzale klachten: 100-300 mg per dag
PMOS: 100-300 mg per dag
Verbetering spierkracht: 500-1000 mg per dag

Doseringen in klinisch onderzoek lopen op tot 1000 mg gestandaardiseerd wortelextract per dag en zijn onderzocht gedurende maximaal vier maanden. De geschikte dosering is afhankelijk van het extract en het gehalte shatavarinen. De meeste studies naar overgangsklachten en PMOS duurden doorgaans acht tot twaalf weken. Bij overgangsklachten werd na vier weken al een afname van klachten waargenomen, met de grootste verbetering na acht weken continu gebruik.

Interactie

Hooggedoseerd wortelextract had bij ratten een diuretisch effect; gelijktijdig gebruik van diuretica en shatavari kan theoretisch zorgen voor een toename in vocht- en elektrolytenverlies. Bij mensen is dit effect niet gezien.
Het diuretisch effect van hooggedoseerd wortelextract kan de natriumresorptie in de nier verhogen, waarbij lithium wordt meegenomen; de uitscheiding van lithium kan daardoor afnemen en de lithiumspiegel stijgen (theoretisch). Monitoring is aan te raden.
In vitro-onderzoek wijst op een insulinestimulerend effect van shatavari, waardoor theoretisch het effect van bloedglucoseverlagende medicatie versterkt kan worden.
Shatavari kan door de mogelijke hormoonmodulerende werking theoretisch interfereren met hormonale anticonceptiva, hormoonsuppletietherapie en medicijnen die de oestrogeenwerking of oestrogeenproductie beïnvloeden, zoals tamoxifen, raloxifeen en aromataseremmers. De klinische relevantie van deze mogelijke interactie is niet vastgesteld.
Enkele klinische studies suggereren een mogelijk synergetisch effect van shatavari en ashwagandha, wat kan samenhangen met hun complementaire werkingsmechanismen: shatavari ondersteunt de balans van oestrogeen en progesteron, terwijl ashwagandha wordt geassocieerd met de regulatie van de stressrespons en bijnierfunctie.

Veiligheid

Shatavari wordt goed verdragen. In klinische studies met diverse doseringen zijn geen klinisch relevante bijwerkingen gemeld en ook overzichtsartikelen beschrijven geen bijwerkingen. Voor een van de meest onderzochte extracten sri-81 is een uitgebreide veiligheidsevaluatie gedaan. Ook bij mannen bleef gebruik van 500 mg shatavari per dag gedurende acht weken zonder bijwerkingen. Gegevens over langdurig gebruik ontbreken, omdat er nog geen langdurige studies zijn gedaan. Tijdens borstvoeding is 300 mg per dag kortdurend (72 uur) onderzocht zonder gemelde bijwerkingen; vanwege de beperkte data blijft terughoudendheid wenselijk. Tijdens de zwangerschap wordt gebruik afgeraden wegens onvoldoende gegevens over de veiligheid.

Literatuur

Bopana N et al. Asparagus racemosus – ethnopharmacological evaluation and conservation needs. J Ethnopharmacol. 2007;110:1-15.
Alok S et al. Plant profile, phytochemistry and pharmacology of Asparagus racemosus (Shatavari): a review. Asian Pac J Trop Dis. 2013;3:242-51.
Goyal RK et al. Asparagus racemosus – an update. Indian J Med Sci. 2003;57:408-14.
Thakur S et al. Shatavari (Asparagus racemosus) – the best female reproductive tonic. Int J Res Rev. 2021;8:73-84.
Kohli D et al. Asparagus (Asparagus racemosus L.) roots: nutritional profile, medicinal profile, preservation, and value addition. J Sci Food Agric. 2023;103:2239-50.
Majumdar S et al. Neuro-nutraceutical potential of Asparagus racemosus: a review. Neurochem Int. 2021;145:105013.
Krishnamurthy S et al. Asparagus racemosus modulates the hypothalamic-pituitary-adrenal axis and brain monoaminergic systems in rats. Nutr Neurosci. 2013;16:255-61.
Mahajan S et al. Efficacy and safety of Shatavari (Asparagus racemosus) root extract for perimenopause: randomized, double-blind, placebo-controlled study. Int J Womens Health. 2025;17:4057-73.
Yadav P et al. A standardized Asparagus racemosus root extract improves hormonal balance and menstrual health and reduces vasomotor symptoms in perimenopausal women: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. J Am Nutr Assoc. 2025;44:754-64.
Ademola J et al. Efficacy and safety of Shatavari root extract (Asparagus racemosus) for menopausal symptoms: a randomized, double-blind, three-arm, placebo-controlled study. Front Reprod Health. 2025;7:1654503.
Gudise VS et al. Efficacy and safety of Shatavari root extract for the management of menopausal symptoms: a double-blind, multicenter, randomized controlled trial. Cureus. 2024;16:e57879.
Swaroop A et al. Asparagus racemosus root extract alleviates menopausal symptoms in pre-, peri-, and post-menopausal healthy women. Cureus. 2026;18:e106987.
Teede HJ et al. Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome: a multistep global consensus process. Lancet. 2026;407:2329-39.
Mhatre Y et al. Efficacy and safety of Shatavari root extract in women with polycystic ovarian syndrome: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Front Endocrinol. 2026;17:1769773.
Kondamudi S et al. CL22209, a standardized Asparagus racemosus root extract, demonstrates improved ovarian morphology, menstrual regularity, and metabolic parameters in women with polycystic ovary syndrome in a randomized, controlled trial. Food Nutr Res. 2025;69:13244.
Ghosh A et al. Management of metabolic and reproductive disturbances in letrozole induced polycystic ovarian syndrome by Asparagus racemosus roots. Phytomed Plus. 2026;6:100968.
Ademola J et al. Effects of Shatavari (Asparagus racemosus) root extract on sexual wellness in women: findings from a prospective, randomized, double-blind, three-arm, parallel-group, placebo-controlled study. Int J Womens Health. 2026;18:561213.
Ajgaonkar A et al. Shatavari (Asparagus racemosus Willd) root extract for postpartum lactation: a randomised, double-blind, placebo-controlled study. J Obstet Gynaecol. 2025;45:2564168.
Sharma S et al. Randomized controlled trial of Asparagus racemosus (Shatavari) as a lactogogue in lactational inadequacy. Indian Pediatr. 1996;33:675-7.
O’Leary MF et al. Shatavari supplementation in postmenopausal women improves handgrip strength and increases vastus lateralis myosin regulatory light chain phosphorylation but does not alter markers of bone turnover. Nutrients. 2021;13:4282.
O’Leary MF et al. Shatavari supplementation in postmenopausal women alters the skeletal muscle proteome and pathways involved in training adaptation. Eur J Nutr. 2024;63:869-79.
Dalvi SS et al. Effect of Asparagus racemosus (Shatavari) on gastric emptying time in normal healthy volunteers. J Postgrad Med. 1990;36:91-4.
Oyovwi MO et al. Shatavari (Asparagus racemosus): a promising ally for fertility. Curr Nutr Rep. 2025;14:108.
Pandey AN et al. Therapeutic potential of Shatavari (Asparagus racemosus) for psychological stress-mediated women’s reproductive health disorders. Innov Discov. 2025;2:11.
Dafini D et al. Phytochemical insights and neuro-gut axis modulation of Asparagus racemosus (Shatavari) in postpartum depression: a mini review with HPTLC-based justification. Front Nutr. 2025;12:1677952.
Bhatnagar M et al. Antiulcer and antioxidant activity of Asparagus racemosus Willd and Withania somnifera Dunal in rats. Ann N Y Acad Sci. 2005;1056:261-78.
Venkatesan N et al. Anti-diarrhoeal potential of Asparagus racemosus wild root extracts in laboratory animals. J Pharm Sci. 2005;8:39-46.
Tabar AI et al. Diversity of asparagus allergy: clinical and immunological features. Clin Exp Allergy. 2004;34:131-6.
Satish Kumar MC et al. Acute toxicity and diuretic studies of the roots of Asparagus racemosus Willd in rats. West Indian Med J. 2010;59:3-6.
Hannan JM et al. Insulin secretory actions of extracts of Asparagus racemosus root in perfused pancreas, isolated islets and clonal pancreatic beta-cells. J Endocrinol. 2007;192:159-68.
Anders JPV et al. The effects of Asparagus racemosus supplementation plus 8 weeks of resistance training on muscular strength and endurance. J Funct Morphol Kinesiol. 2020;5:4.

Terug