03-02-2026
Influenza vormt wereldwijd een belangrijke oorzaak van morbiditeit en mortaliteit, mede door virale mutaties en toenemende resistentie tegen antivirale middelen. Hierdoor groeit de belangstelling voor natuurlijke bioactieve stoffen met antivirale en immuunmodulerende eigenschappen. Quercetine is een natuurlijk voorkomend bioflavonoïde dat bekendstaat om zijn antioxidatieve, ontstekingsremmende, neuroprotectieve, antivirale en antibacteriële eigenschappen. In een wetenschappelijke review wordt quercetine besproken als potentieel antiviraal fytonutriënt, gebaseerd op experimenteel onderzoek naar influenza.
Quercetine in wetenschappelijk onderzoek
In een narratieve review vatten de auteurs bestaande preklinische literatuur samen. Ze geven een overzicht van in-vitro-onderzoek (celmodellen), in-vivo-studies (voornamelijk diermodellen) en computermodellen die samen inzicht geven in de werking van quercetine en zijn (natuurlijke) varianten zoals rutine (quercetine-3-O-rutinoside) en fytosomale quercetine. De focus ligt op antivirale aangrijpingspunten, immunologische effecten en farmacologische beperkingen. Er is geen systematische analyse of klinische interventiestudie uitgevoerd.
Antivirale en immunologische effecten
In recente jaren hebben meerdere studies aangetoond dat quercetine een sterke capaciteit heeft om influenza-virusinfectie te remmen via verschillende aangrijpingspunten. Een belangrijk mechanisme is het blokkeren van het binnendringen van het virus in de gastheercel. Quercetine bindt aan hemagglutinine (HA), een eiwit op het virusoppervlak dat nodig is voor binnendringen in de gastheercel. Deze interactie is vooral aangetoond bij de HA2-subeenheid, het deel van HA dat zorgt voor fusie tussen het virusmembraan en het membraan van de gastheercel, en bleek effectief in modellen met onder andere het H5N1-virus.
Daarnaast remt quercetine de activiteit van neuraminidase, een viraal enzym dat nodig is voor het vrijkomen van nieuwe virusdeeltjes uit geïnfecteerde cellen. In dierstudies ging dit gepaard met minder longontsteking, een lagere virale belasting en een hogere overleving.
Verder beschrijft de review dat quercetine de virale RNA-polymerase kan beïnvloeden. Dit enzym is essentieel voor de aanmaak van viraal RNA. Door remming van met name de PB2-subeenheid, die verantwoordelijk is voor het herkennen en binden van gastheer-mRNA om de virale RNA-synthese te starten, lijkt hierbij een aangrijpingspunt te vormen. Door verstoring van deze functie wordt de virale vermenigvuldiging geremd.
Naast directe antivirale effecten heeft quercetine ook invloed op het immuunsysteem. Het verlaagt de expressie van pro-inflammatoire cytokinen zoals IL-1β, IL-6 en TNF-α, terwijl het interferon-γ stimuleert, een signaalstof die betrokken is bij antivirale afweer. Ook vermindert quercetine virus-geïnduceerde oxidatieve stress door neutralisatie van reactieve zuurstofspecies, wat samenhangt met minder celschade.
Biologische beschikbaarheid
De auteurs benadrukken dat de klinische toepasbaarheid van quercetine wordt beperkt door een lage biologische beschikbaarheid. Quercetine is slecht wateroplosbaar en vertoont een beperkte absorptie na orale inname, waardoor bloedspiegels laag blijven. De ontwikkeling van verbeterde toedieningsvormen, zoals binding van quercetine aan fosfatidylcholine, leiden tot verbeterde opname. Deze fytosomale quercetine laat in experimenteel onderzoek een 10-20 keer betere opname en biologische beschikbaarheid zien dan vrije quercetine.
Conclusie
De review concludeert dat quercetine een breed werkingsprofiel heeft tegen influenza A-virussen, met effecten op binnendringen van het virus in de gastheercel, virusreplicatie, immuunrespons en oxidatieve stress. Tot nu toe ontbreken echter goed opgezet klinisch humane onderzoeken.
Referentie
Gansukh E et al. Nature nominee quercetin's anti-influenza combat strategy—Demonstrations and remonstrations. Rev Med Virol. 2017;27:e1930.