OrhtoKennis
home | research | nieuws | cursussen | links | contact Nederlands Duits

Item

1-7-2008

Werken antidepressiva Łberhaupt wel beter dan placeboís?

In februari van dit jaar verscheen er een wetenschappelijke studie waarin er een meta-analyse is gemaakt van het verschil in effectiviteit tussen zogenaamde SSRIís (de nieuwste generatie antidepressiva) en placeboís bij verschillende gradaties van depressie.(1) Hierbij werden niet alleen de gepubliceerde onderzoeken meegenomen, maar alle onderzoeken die zijn ingediend bij de Amerikaanse FDA om deze geneesmiddelen geregistreerd te krijgen.

Waarom werd deze studie gedaan? Hoewel de FDA in de VS, het NICE (National Institute for Health and Clinical Excellence) in Groot-BrittanniŽ en andere autoriteiten SSRIís hebben goedgekeurd voor de behandeling van depressie bestaan er nog steeds twijfels over de werkzaamheid van deze middelen.

Normale meta-analyses beperken zich vaak tot gepubliceerde studies. In het geval van antidepressiva is gebleken dat deze beperking leidt tot een aanzienlijk vertekend beeld door meervoudige publicatie, selectieve publicatie en selectieve verslaggeving gesponsord door de farmaceutische industrie.(2) Om deze kleuring van de feiten te voorkomen heeft het onderzoeksteam dat deze studie heeft verricht een oplossing gevonden. In de VS wordt een registratie als geneesmiddel aangevraagd bij de FDA (Food and Drug Administration). Als onderdeel van dat proces eist de FDA dat farmaceutische bedrijven alle gecontroleerde studies indienen die verband houden met de voorgestelde medische indicaties. Ook degene die niet gepubliceerd zijn. Daarom is er in deze analyse besloten om al die studies te beoordelen, en dat bleek een heel nieuw beeld te scheppen. Met gebruikmaking van de Freedom of Information Act(3) zijn alle klinische studies opgevraagd die zijn ingediend voor de 6 meest voorgeschreven antidepressiva. Uiteindelijk zijn er 35 klinische onderzoeken geanalyseerd.

Een belangrijke maatstaf voor de werkzaamheid van antidepressiva is verbetering van de HRSD score. HRSD staat voor Hamilton Rating Scale for Depression en is een vragenlijst van 21 vragen die artsen kunnen gebruiken om de ernstigheid van een depressie vast te stellen. De vragenlijst beoordeelt de symptomen zoals stemming, slapeloosheid, agitatie, bezorgdheid en gewichtsverlies. De reacties op de vragen worden in drie tot vijf gradaties ingedeeld. Op basis van de eerste 17 vragen krijgt men een score.(4) De afname van deze vragenlijst voor de behandeling en na de behandeling geeft een beeld van de werkzaamheid van de behandeling die wordt onderzocht. NICE heeft een significant klinisch voordeel omschreven als een verschil tussen de verbetering van de HRSD score van het medicijn en de placebo van 3 punten.(5)

Uit het onderzoek bleek dat de HRSD score van de gebruikte medicijnen gemiddeld 9,6 waren en van de placebo 7,8. Slechts een verschil van 1,8 dus en niet klinisch significant. Vervolgens werd er gekeken of een opsplitsing naar hevigheid van de depressie aan het begin van het onderzoek een ander beeld gaf. Hieruit bleek dat in de groep die begon met een HRSD score van 28 of meer er wel een significant klinisch verschil was tussen de placebogroep en de groep die medicijnen kreeg. Meer dan 28 punten is de categorie van meest zwaar depressieve patiŽnten. En uit verdere analyses bleek dat de medicatie in die categorie niet werkzamer was, maar juist de placebo minder werkzaam werd, waardoor het verschil in werkzaamheid tussen de twee klinisch significant werd. Gezien deze resultaten concluderen de onderzoekers dat er geen echte reden is om SSRIís voor te schrijven behalve aan zeer zwaar depressieve patiŽnten. Daarnaast is de vinding dat zeer zwaar depressieve patiŽnten minder reageren op placeboís dan minder zwaar depressieve patiŽnten maar soortgelijk reageren op antidepressiva in potentie een belangrijk inzicht dat verder onderzocht moet worden.

In de NRC Next verscheen eerder dit jaar een interview met Claudi Bockting van de Rijksuniversiteit Groningen naar aanleiding van deze studie waarin zij stelt dat ze wel verwacht had dat antidepressiva zo weinig helpen. Toch zegt ze: ďDit zou enorme gevolgen moeten hebben, dit mag absoluut de kattenbak niet in. Behandelaars kijken in wetenschappelijke tijdschriften wat ze moeten doen. Maar bij antidepressiva kunnen ze daar kennelijk niet op vertrouwen. De richtlijnen voor behandeling moeten antidepressiva dus minder stellig aanbevelen. Het is momenteel de meest gebruikte behandelingsmethode bij depressie maar de werking ervan moet eerst helemaal opnieuw onderzocht worden.Ē

1. Kirsch I et al. Initial severity and antidepressant benefits: a metaanalysis of data submitted to the Food and Drug Administration. PLoS Medicine 2008;5:2e45.
2. Melander H et al. Evidence b(i)ased medicine Ė selective reporting from studies sponsored by pharmaceutical industry: review of studies in new drug applications. BMJ 2003;326:1171-1173.
3. Freedom of Information Act (FOIA). 5 US Congress. 552 (1194 & Supp. II 1996).
4. Hamilton M. A rating scale for depression. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry. 1960;23: 56-62.
5. National Institute for Clinical Excellence. Depression: management of depression in primary and secondary care. Clinical practice guideline No 23. London: National Institute for Clinical Excellence. 2004;670.
naar nieuwsoverzicht